No. 3336 (Như Quang dịch)
HUYỀN THOẠI VỀ ĐỘNG PHÁP HIỂN TẠI TÍCH LAN
Bài viết của Thượng Tọa S. Dhammika
Ngày 16, tháng 5, năm 2014 – Huyền thoại đóng một vai trò quan trọng trong đa số tôn giáo. Hầu hết những huyền thoại này là vô ý thức, chúng tự phát triển qua sự ngộ nhận hay tin đồn rồi được lưu giữ cho sống động bởi sự sùng bái và cả tin rồi đến thời thì hòa nhập vào tôn giáo đôi khi trở thành trọng tâm của chính tôn giáo đó. Nhưng có một số huyền thoại khác được cố tình tạo dựng. Một thời gian trước đây tôi bắt đầu làm quen với một kiểu huyền thoại như thế này.
Khoảng 15 năm trước đây trong một tờ báo hàng đầu của Tích lan có đăng nguyên một trang vê một địa danh gọi là Pahiyangala, một hang động được cho là khách hành hương Trung quốc Faxian (Fa-Hein) đã trú trong lúc ông trên đường đi đến đỉnh núi thiêng Sri Pada khi ông đến Tích lan vào năm 410. Hang động này nằm trong khu vực Núi thiêng và tên của nó được tin là đến từ tên của người khách hành hương. Pahiyan=Faxian, gala=hòn đá. Bị thu hút nhưng còn nghi ngờ, tôi đã nghiên cứu và sớm tìm ra câu chuyện là vô căn cứ và có nguồn gốc rất gần đây. Không khó gì để nhận ra các vấn đề trong huyền thoại Pahiyangala. Nó bắt đầu ngay từ lúc ban đầu. Pháp Hiển có nhắc đến Núi thiêng Dấu Chân Đức Phật trong nhật ký hành hương của ông nhưng không có nói là ông đến đó do vậy ông không trú trong hang động. Ông cũng không nhắc gì đến hang động. Mà cho dù ông có đến đó đi nữa, một trong vô số du khách được nhớ đến là điều không hợp lý. Dù ông có được nhớ đến đi nữa, thì ông chỉ được nhớ đến qua tên Phạn ngữ của ông là Dharmadassa, không phải tên Trung hoa.
Cũng có thể nêu lên câu hỏi tại sao người dân Tích lan lại đặt tên một địa điểm bằng tên của một nhà sư vô danh chỉ trú tại đó một hay hai ngày? Có chứng cớ rõ rệt nào cho huyền thoại này hay không? Những cuộc điều tra khảo cổ về hang động cho thấy động này đã có người sinh sống từ thời tiền sử. Những mảnh sứ Trung hoa được tìm thấy nơi đó cũng đã được tìm thấy tại nhiều địa điểm trong Tích lan.
Khi tôi đến viếng Pahiyangala, vị trưởng lão trụ trì chỉ cho tôi một mảnh sứ nhỏ với vẻ mặt nghiêm trang nói đây là chiếc tách của ông Pháp Hiển. Đây có thể là một trong những câu chuyện của Dubai Burj Khalifa và vị trụ trì biết đến. Pháp Hiển hoàn toàn vô danh tại Tích lan và hầu hết phần còn lại của thế giới mãi cho đến khi có sự phát hành quyển sách của Samuel Beal phiên dịch lại nhật ký hành hương vào năm 1884. Nhiều thập niên sau khi quyển sách của Beal ra đời được đọc bởi nhiều Phật tử nói tiếng Anh tại Tích lan và tới một thời điểm nào đó vị trụ trì tại chùa Pahiyangala nghe được câu chuyện này và huyền thoại khởi sanh từ đó.
Nhưng tại sao vị trụ trì (hoặc ai đó) lại làm như thế? Có phải do tên nguyên thủy của động này phát âm giống như Faxian và ông đã đem 2 cộng với 2 và được 15? (Tôi chưa bao giờ tìm được tên của động này trước khi huyền thoại ra đời) Có phải ông làm việc này trong một phút bốc đồng? Có phải ông làm như thế để thu hút du khách đến một ngôi chùa vô danh, buồn tẻ? Tôi nghĩ đến trường hợp sau. Trường hợp trước tôi tìm thấy huyền thoại về chùa Pahiyangala trong quyển niên kỷ Vesak từ đầu thập niên 1920 và nghi ngờ câu chuyện xuất phát trong khoảng thời gian này. Nhưng chỉ mới 10 hoặc 15 năm sau này huyền thoại đó mới bắt đầu lan truyền. Ngôi chùa hiện nay có cả một trang web, được nhắc đến trong một số sách hướng dẫn du lịch đến Tích lan và nhiều báo chí, có ít nhất 1 tạp chí hàng không nhắc đến chùa này.
Khoảng 10 năm trước đây, một nhân viên của sứ quán Trung quốc đến Colombo có viếng thăm chùa Pahiyangala và cúng dường nhà chùa một bức họa của Pháp Hiển với lời đề tặng “Tình thân hữu giữa Trung hoa-Tích lan”
Khi tôi viếng thăm Bồ Đề Đạo Tràng, Sarnath, hoặc một Phật cảnh thiêng liêng, câu chuyện về chùa Pahiyangala trở về trong đầu tôi và tôi nghĩ: “Tôi thắc mắc …”